Iha loron segunda-feira, dia 2 de marsu de 2026, Konselu Professores ESG NKS Lospalos, hala’o breafing iha salaun professores, hodi fahe no simu informasaun husi Gabinete Diretiva eskola nian.
Agenda breafing mak, antes halao breafing loke ho orasaun, no director da eskola (Sr.Énio Amaral Lopes), hato’o relatorio breafing semana kotuk nian kona ba relatoriu kada director da turma sira mai iha eskola, no mos apresenta Dias Natalis ESG NKS Lospalos nian ba Konselu Professores sira. Hafoin Adjunto director aumenta tan buat balun ligasaun ba prosesu ensino aprendizagem nian. Tuir mai professores sira hato’o sira nia preokupasaun sira, relasaun ho prosesu aprendizajen nian no problema sira seluk nebe akontese iha eskola.
Iha biban ne’e, diretor da eskola hato’o nia intervensaun katak, ligasaun ba preokupasaun breafing semana kotuk nian (23/2/2026), kona ba alunus sira nia prezensa, diretor da turma sira mak tenki pro ativu atu hatene nia motivu falta ne’e. Maibe kuandu falta bebeik tenki fo hatene ba eskola para halo nia rekap iha office, nune’e sei prosesu tuir regulamentu nebe iha. Balun falta no atraza ho razaun oin-oin ne’e la’os kestaun, eskola fo ona toleransia 15 minutus, maibe liu tiha 30 minutus mak mai ne’e konsidera falta ona.
Professor geologia mak nunka tama durante fulan ida resin ona, bele tama fali turma sira ne’e hodi hanorin ninia materia, tamba primeiro periodu mos besik ona. Nia akresenta tan.
Estudante lisensa ba rai liur (Bali) ho razaun moras, durante loron 16, tama fali tenki mai ho nia inan aman no karta atestadu mediku husi ospital refere. Nia akresenta tan
Dias Natalis ESG NKS Lospalos nebe monu iha dia 11 de marsu 2026, sei halo preparasaun saida mak ita atu halo. Presiza hamos jardim iha oin ne’e no pinta fali, mak foin ita bele realiza ita nia Dias Natalis ne’e. Nia akresenta tan
Semana kotuk sexta-feira, eskola fo toleransia tamba via sacra maybe partisipasaun ladun masimu, tan ne’e sexta-feira semana ida ne’e, no semana oin sei mantein ho oras ne’ebe iha. Uza oras mos kolega sira nian, presiza informa ba prof refere, para labele iha dezentendimentu. Nia akresenta tan
Info husi via WA katak, kada eskola relata kona ba komunidade sira nebe hela iha aredor eskola laran, inklui sira nia kios hotu. Kestiona mos kios ida nebe besik hela iha aula enkontru, aproxima took nia nain sei funsiona kalae? Tan ne’e iha ita nia eskola iha familia rua mak, professor ida no director ida mak hela iha ne’e, nebe ita sei relata ba Ministeriu Edukasaun. Nia akresenta tan
Kinta liu ba eskola simu konvite katak, atu komemora loron veteranus indika ona estudantes nain 9 atu ba partisipa, hamutuk ho Sr.Armando dos Santos. Sira seluk ita sei tuir orientasaun husi diresaun SME nian. Nia akresenta tan
Lista presenza tenki assina lor-loron, se lae orsida inspector mai karik sei tau falta. Tan ne’e ba fatin ruma ka urgente ruma bele telefone mai Gabinete para hatene. Balun to’o semana 2 mos la asina to’o agora. Nia akresenta tan
Ita akompanha iha fb katak, ita nia aluna balun nebe uza farda ba halo agresaun fiziku iha Merkadu, nebe agora viral loos. Divisaun alunus tenki ba buka tuir aluna refere para bolu nia mai hodi husu nia problema. Nia akresenta tan
Sintina iha 12o ano CSH/C nia sorin ne’e iis nafatin, tan ne’e turma C sei muda fali ba salaun biblioteka nia sorin, no turma C nia fatin provisoriamente sei tau kadeira sira nebe la uza, iha kada aula sira nian. Nia akresenta tan
Iha parte seluk mos Adjunto Diretor hato’o ninia intervensaun katak, professores sira balun tama tarde no sai sedu. Balun la halo rezumu maibe hanorin uza livru deit. Balun fali la domina aula, tan ne’e alunus sira balun halo grupu iha sala laran, no halo disturbiu ba aula seluk. Balun la kumpri oras katak, iha oras intervalu hanorin nafatin iha sala laran, oras tama fali mak sai.
Professor nain 8 mak kontinua fali sira nia estudu iha Dili, atu kompleta rekezitus dokumentu sira nebe fo sai husi Ministeriu Edukasaun, nune’e nia fatin mamuk karik bele taka malu fatin. Professores BK sira, tenki asina husi janeiru-fevereiru, atu nune’e it abele manda ba nasional, nune’e iha fulan abril bele simu nia salariu. Nia akresenta tan
Iha fatin seluk GAT Sr.Alcenio mos hato’o nia intervensaun katak, iha tempu badak sei halo mudansa ba turma sir aba fatin sira nebe apropriadu, hanesan turma C, CSH, 12o ano, ba fali aula ida besik Teknolojia Multimedia.
Iha parte seluk, professores sira balun mos hato’o sira nia preokupapsaun em relasaun ho assunto eskola nian,mak hanesan tuir mai ne’e:
Sr.Armando dos Santos (chefi gabineti) hato’o katak, rejimentu pronto ona no balu-balunn fahe ona ba 10o ano sira, nune’e husu ba DT (Diretor da Turma) sira ida-idak mak sei esplika ba nia estudante sira.
Mr.Almerio (divizaun estudantes) hato’o katak, estudantes nain 5 ba tuir atividade childfund, maibe alunus sira refere tau falta husi professores disciplina sira (Francisco+Adriano). Relasaun ba loron veteranus sira, sei haruka alunus nain 9 mak sei tuir. Questiona mos alunus sira nebe tarde 30 minutus konsidera falta.
Mr.Paulino dos Santos (divisaun estudantes) hato’o katak, rejimentu ne’e Diretor da Turma (DT) sira mak iha tempu atu esplika, ninia funsionamentu, no haruka sira rai didiak, tenki leh no halo tuir. Relasiona ho Dias Natalis, 11 de marsu de 2026, mantein ba komisaun tinan kotuk nebe iha, hodi bele halo jogos amizade (volleyball) ruma entre nivel secundaria sira iha vila laran. Husu ba Komisaun sira saida mak imi bele halo? Dia 3 de marsu ne’e loron feriadu, hotu-hotu tenki ba misa, la’os ba fali fatin seluk ou hela iha uma.
Prof.Lidio Viana (divizaun Estudantes) hato’o katak, labarik sira nebe hetan kaze tenki resolve uluk lai iha DT sira ida-idak lai, pois mak divizaun alunus sir aba kontrola deit sira nia fuuk, labele buat kiik no boot mai hotu divizaun alunus.
Profa Terezinha, (sekzaun liturjia) hato’o katak, ba Dias Natalis nian, misa bele halo iha eskola, maibe alunus sira mak deskontroladu. Misa bele halo iha eskola wainhira DT sira mak tenki kontrola, no depende ba klima. Se bele karik halo iha igreja mak diak liu.
Profa BK (Bolsa Kandidatura) hato’o katak, professores sira hotu-hotu tenki pro ativu atu kontrola estudante sira, kona ba missa no prosesu aprendizajen sira, atu bele normaliza fila fali.
Profa Maria N.Seran (profa da Disciplina) hato’o katak, labarik balun nakar soe fali aqua husi kuak laran, husi aula sorin hodi halo disturbiu ba turma nebe nia hanorin. Wainhira nia hanorin nia labele hala’o nia funsaun nu’udar pikete ho diak, tan ne’e husu para atu tau iha oras nebe livre.
Prof.Tobias (divizaun despotivu) hato’o katak, Dias Natalis eskola nian ne’e, wainhira ita halo misa iha igreja karik, ne’e ita halo atividade desportiva tarde, tamba ita la’o dool, nune’e sujere ba eskola atu bele realiza iha eskola, depois mak DT ida-idak kontrola. Se karik desportu pronto atu kolabora konvida eskola ida ka rua iha vila laran ne’e bele mai jogu amigavel iha aredor eskola. Nune’e husu ba eskola ba estudantes sira nebe atu joga bele halo treinamentu ruma antes halo jogu amigavel. Estudantes sira balun mak hatais farda ba tuku malu fali iha kampu 28 novembru nian.
Prof.Jacinto (divizaun desportivu) hato’o katak, Dias Natalis ne’e ita bele realiza iha eskola, pois klima nian nee mak ita atur deit.
Adjunto Diretor (Sr.Tomas da Costa) hato’o katak, karga horario iha segundu periodo ita sei muda ba oras ida 40 minutus fali, tan ne’e husu ba prof sira atu kumpri oras refere, husu ba sira nebe tama tarde sai sedu sira (prof sira) nia prontidaun atu bele kumpri karga orario foun, nebe sei aplika iha segundu periodu mai.
Relasiona ho asuntu hirak refere nebe prof/a sira hato’o, Diretor da Escola (Sr. Énio Amaral Lopes), fo resposta no foti desizaun katak, Sr.Armando mak sempre kontrola ativa lista prezensa breafing nian, nune’e ita bele hatene, mesmu ke laiha oras mos tenki mai tuir breafing, hodi hatene informasaun no lao tuir. Alunus sira nebe tuir workshop labele tau falta, profs sira iha oras ikus labele sai 30 minutus antes. Oras ida konta ba 50 minutus ne’e ita la aguenta, tan ne’e mak ita bele hamenus ba fali 40 minutus kada hora, maibe ita tenki iha konkordansia husi Konselu Professores, nune’e ita bele tama no sai hamutuk.
Dias Natalis nian ne’e, diriji husi Sr.Pedro, nebe agora sei halao hela ninia estudu iha Dili. DT sira mak tenki explika konteudu Rejimentu ba nia estudante sira, tamba sei uza ba tinan 2 ka 3 mak foin bele halo fali revizaun. Kona ba misa Dias Natalis nian ne’e, iha ona konkordansia ho amo Diretor da Casa (Pe.Justiniano de Sousa,SDB) atu mai halo misa iha eskola, ao mesmu tempu fo bensa ba eskola, tamba estudantes sira barak mak kerasukan hela deit.
Kona ba jogu amizade nian ne’e, fo tempu ba divizaun sira tur hamutuk lai, oinsa atu realiza ka lae? Problema sira nebe akontese iha eskola, no prof balun haruka mai atu halo deklarasaun iha director da eskola ne’e, loloos ne’e, tenki tuir hierarkia husi prof.da disciplina, diretor da turma, divizaun estudantes sira, ikus liu mak mai iha Diretor da Eskola, la’os prof ida-idak diretamente mai iha Diretor da Eskola, tenki tuir hierarkia. Tenik tuir.
Mr.Paulino hatan hanesan ne’e tamba nia iha experiensia anterior. Special ba DT sira tenki kontrola no responsabiliza ba ninia turma, tamba ne’e ita hotu nia responsabilidade. Baku alunus sira ne’e krime, baku oinsa? Baku ho edukadu ka baku ho laran moras nian? Atu halo misa ba Dias Natalis iha eskola ne’e depende ba klima. Pois DT sira mak tenki kontrola ninia estudante sira. Informasaun ba DT sira, prof da materia sira mak responsabiliza. Tenik tuir
Dias Natalis ba tinan ida ne’e halo simples deit, ita konsentra deit ba missa, halo iha igreja ka iha eskola pois mak ita kontrola. Tinan oin mak ita selebra boot, tamba selebra ninia aniversariu 25 anos nian. Akontesimentu sira pasadu nian ne’e sai referensia. Pontos exame primeiru periodu sei hein informasaun husi xefe departementu SME nian. Tenik tuir
Breafing ne’e hala’o kuaze oras ida ho balun, hahu husi tuku 8.15 no termina iha 9.30, partisipa husi Konselu Professores sira kuaze 50 pessoas ital. Ikus liu taka ho orasaun no ida-idak tama ba aula hodi kontinua hanorin nia materia sira.
By Prof.EdoSantos’26
