
Iha loron kinta-feira, 18 dezembru 2025, Ensinu Sekundáriu Jeral Nino Konis Santana Lospalos, simu Rezultadu Ezame Nasional Ano Eskolar-2025, iha aula enkontru ESG NKS Lospalos, ne’ebe simu diretamente husi inan aman finalista sira.
Diretor Eskola iha nia intervensaun katak, ohin ita mai halibur hamutuk iha ne’e ita iha ajenda uniku mak atu “Simu Rejultadu Ezame Nasional Ano Eskolar 2025” nian. Ezame Nasional hahu husi dia 20-23 de Outubro 2025, Ezame Lokal 24-27 Outubro 2025. Balun tuir exame extraordinariu, tamba tuir atividade lori poesia ba Jakarta, hodi representa Eskola no Timor Leste ba iha Indonesia.

Bazeia ba kalendariu loloos ne’e dia 12 de dezembru 2025, fo sai rezultadu maibe adia fali ba dia 16 de dezembru 2025, tan ne’e mak foin dia 18 dezembru 2025, mak ita simu iha eskola. Tan ne’e director SME (Servisu Munisipal Edukasaun) diretamente ba Dili, hodi simu rezultadu, no fila mai, dia 15 dezembru 2025, tuku 2.20 mak ami simu iha Aula SME nian.
Ita nia oan sira durante tinan 3 simu matenek no siensia iha ne’e, tamba ita hotu nia esforsu husi Inan aman, professores hodi dudu sira, mak oras ne’e ita atu simu nia rezultadu, nebe bele mos negativu ou positivu. Ezame hotu halo koresaun nasional, no kriteriu sira saida mak bele pasa no la pasa, ne’e bazeia ba Manual Ezame Nasional nian.

Tuir mai informa mos ba inan aman katak, ita nia oan sira ne’ebe termina sei iha Ensino Básico atu mai Registu iha ESG NKS Lospalos, durante loron rua (19-20) dezembru 2025. Dia 22 dezembru 2025 to’o dia 3 de Janeiru 2026 Escola Feriadu. Dia 6-8 Janeiru 2026 mak kontinua fali registrasaun ba Alunus foun hodi kompleta loron 6 ka semana ida. Tan ne’e hakaas-an mai taun naran, tamba mai tarde sei iha sansaun multa U$20. Importante liu mak lori nia kaderneta no lista aprovadu nian. Se osan la to’o karik bele informa ho eskola halo deklarasaun mak foin bele selu iha tempu determinadu.
Hafoin simu Resultadu sei informa mos atu asesu UNTL no IPB nian, atu prepara saida mak bele asesu UNTL no IPB ida ne’e, sei informa husi diretor Adjunto. Simu rezultadu ho fuan bo’ot, tamba pasa ka la pasa depende ba alunus ida-idak nia preparasaun, tamba sira mak determina sira nia-an.

Iha parte seluk director Adjunto iha nia intervensaun hato’o katak, ita tarde simu rezultadu ne’e la’os ita nia kulpa maibe ne’e boot sira nia sala iha leten ne’eba. Ohin ita hotu mai iha ne’e atu simu rezultadu ezame nasional nian. Atu susesu ka la susesu depende ba Alunus ida-idak nian, ne’ebe durante tinan tolu ita nu’udar inan-aman, professor no Edukasaun mak sai supervisor ba sira.
Total hamutuk 443 pessoas, Aprovado 435 pessoas ou 98,2%, Reprovado 8 pessoas ou 1,8%. Espesfikamente CT 185 pessoas, aprovado 182 pessoas ou 98,4%, reprovado 3 pessoas ou 1,6%. CSH 258 pessoas, aprovado 253 pessoas ou 98,1%, reprovado 5 pessoas ou 1,9%. Ba hirak ne’ebe reprovadu inan aman sira iha responsabilidade atu fo motivasaun etika no moral ba sira atu bele kontinua fali iha tinan oin mai. Tamba familia balun iha uma laran ida deit mak nain 2 ka 3 la passa hotu kedas, ida ne’e ita nu’udar inan aman sai kestaun boot? Ne’e husu ba ida-idak nia konsensia no nia-an, failansu ne’e iha nebe? Husi inan aman sira, ka estudantes sira, ka professores sira, ne’e ita hotu nia TPC, atu nune’e sira bele susesu iha Ano Eskolar 2026. Tamba ami iha ne’e haree sira hotu nu’udar ami nia oan, ne’e mak ami eduka no fo valor diak ba sira, no laiha inisiativa ida hodi hatun valor, maibe sira mak lakoi estuda.

Programa CSH no CT ne’e hanesan deit, tamba ida CSH mak halo politika, tekniku CT mak halo bomba, aimoruk, nsst. Maski sira la tama ba nivel nasional maibe, sira barak mak la pasa ka la asesu UNTL ka Universidade sira seluk iha Dili mos barak mak asesu ba iha ne’eba.
Estudantes Agostinho de Castro husi CT mak hetan valor boot ho total 63 média 9,0; no Dermiana Maria dos Santos, husi CSH, ho valor total 55, media 7,9. Balun nia valor 36 passa, 42 la passa, tamba tuir regra no lei. La’os tuir familia maibe tuir regra ne’ebe estabelese tiha ona. Regra atu aprovado ka reprovadu mak: karik iha 5 ida no 4 ida, restante 10 hotu mos sei reprovadu. 5 rua bele pasa, tolu mak 5 haat hetan 10 mos la passa.

Ikus liu Presidente KIAR (Konselu Inan Aman Representante Edukasaun) Sr.Paulo mos akresenta ho liafuan rua katak, “kuda o nia fini iha o nia to’os rasik, no oinsa inan-aman nia envolvimentu iha oan sira nia edukasaun”. Durante tinan tolu ita inan aman indika fatin ida ne’e, hodi kuda ita nia fini iha ne’e, rezultadu mak ohin ita ku’u. Ita inan aman nia akompanhamentu iha oan sira nia edukasaun, hamutuk ho professores sira nia akompanhamentu durante tinan tolu, ohin loron ita ku’u nia rezultadu. Ba oin todan liu, tan ne’e mak ita nia akompanhamentu ne’e importante, iha formasaun ita nia oan sira nia futuru. Tamba Oan sira ne’e mak ita nia (forsa, futuru no esperansa).
Hafoin sira hato’o mensagem hirak ne’e, ikus mai professor Agostinho no professora Teresinha, fahe rezultadu final ba inan aman sira, no fahe malu. Situasaun kontroladu tamba iha prezensa PNTL munisipiu Lautém-Lospalos nian ne’ebe fo seguransa masimu ba fahe rezultadu final ida ne’e.
By prof.Edo Santos’25