Livru sira la’ós sempre kona-ba remata, maibé sira gosta leh. Ema barak para lee la’ós tanba sira baruk, maibé tanba sira lakon sira nia kuriozidade. Iha estudu ida hosi Sentru Peskiza Pew, 42% hosi adultu sira admiti katak sira hapara livru ida antes pájina 50, la’ós tanba susar atu komprende, maibé tanba sira “la sente envolve emosionalmente.” Ida-ne’e signifika katak baruk la’ós kestaun dixiplina nian, maibé dalan ida ne’ebé ita halo interasaun ho ita-nia leitura. Lee labele sente hanesan knaar eskola nian, maibé hanesan konversa ida ne’ebé envolve entre ita-nia hanoin no autór.
Dala barak ita haree ema sira sosa livru lubuk ida atu tau de’it iha prateleira sira, hanesan lee maka símbolu ida ba abilidade intelektuál. Tuir loloos, lee loloos la’ós kona-ba livru hira maka ita-boot remata, maibé kona-ba oinsá livru ida de’it bele transforma dalan ne’ebé ita-boot hanoin. Bosan bainhira lee la signifika katak ita-boot beik ka la konsentra, maibé sinál ida katak ita-boot seidauk hetan dalan loos atu envolve ho testu.
Iha ne’e iha maneira hitu atu halo leitura sai esperiénsia ida ne’ebé vibrante no di’ak, envezde sai todan ida, mak tuir mai ne’e:
- Hili livru ida ne’ebé maka tuir ita-boot nia faze moris nian
Dala barak mosu baruk tanba ita lee livru sira ne’ebé la’ós tempu ne’ebé loos. Porezemplu, ema ida ne’ebé okupadu hodi buka diresaun iha moris obriga nia-an atu lee testu filozófiku no lójiku ne’ebé maka’as. Nu’udar rezultadu, sira nia hanoin rejeita ida-ne’e, la’ós tanba livru nia konteúdu ladi’ak, maibé tanba ida-ne’e la relevante ba sira nia nesesidade interiór iha momentu ne’ebá.
Livru ne’ebé loos maka ida ne’ebé aborda ita-nia ansiedade atuál sira, la’ós ida ne’ebé haree furak iha mídia sosiál. Bainhira livru ida nia tema kona ba realidade ne’ebé ita moris daudaun, lee sai reflesaun, la’ós memorizasaun. Hanesan ita koalia ho ema nebe komprende ita nia fuan la ho liafuan barak.
- Lee ho kuriozidade, laos obrigasaun
Ema baruk lalais tanba lee ho motivasaun neʼebé sala. Sira hakarak “remata” envezde “komprende”. Maneira loos atu lee maka hanesan haree filme ida: goza istória, observa personajen sira, no husik ita-boot nia hanoin atu la’o hamutuk. Bainhira ita para iha fraze ida ne’ebé halo ita hanoin kleur, ne’e la’ós obstákulu, maibé susesu.
Lee lahó kuriozidade hanesan han lahó hamlaha. Entaun, molok loke livru ida, husu ba ita-nia an, “Saida maka ha’u hakarak deskobre iha livru ne’e?” Ho nune’e, pájina ida-idak sente hanesan aventura intelektuál ida, la’ós todan akadémiku ida.
- Hakerek fraze sira ne’ebé provoka hanoin, la’ós livru tomak.
Toman atu hakerek filafali livru ida liafuan ba liafuan halo kakutak kole. Maneira ida ne’ebé efetivu liu maka hakerek parte sira ne’ebé “doko” hanoin, fraze sira ne’ebé halo ita para no hanoin filafali. Pontu ki’ik sira-ne’e maka hamoris esperiénsia lee nian.
Porezemplu, bainhira lee Marcus Aurelius nia Meditasaun sira, marka de’it fraze ida ne’ebé relevante ba moris loroloron nian, hanesan “Ita sofre liu iha imajinasaun duké iha realidade.” Fraze ne’e bele sai hanesan hahán ba hanoin iha loron tomak, lahó presiza atu hakerek hotu livru tomak iha tempu ida de’it.
(Foti tempu uitoan iha ne’e, se ita-boot gosta leitura ida-ne’e ne’ebé provoka hanoin, ita-boot bele subskreve ba ami nia konteúdu eskluzivu Lójika Filózofu nian. Iha ne’ebá, ami diskute livru sira iha maneira ida ne’ebé la haklaken, maibé provoka ema nia hanoin atu halo leitura sente moris.)
- Labele obriga ita-nia an atu lee bainhira ita-nia hanoin okupadu.
Lee presiza espasu interiór ne’ebé hakmatek. Se ita-boot nia hanoin okupadu ho notifikasaun sira, alvu sira, ka presaun serbisu nian, keta obriga ita-nia an atu lee livru ne’ebé maka todan. Kakutak labele prosesa ho di’ak bainhira hetan bombardeamentu ho distrasaun sira.
Diak liu deskansa. Lee livru kmaan ida ka ensaiu badak ida. Ho maneira ida-ne’e, ita-boot nia kakutak iha tempu atu adapta. Depois, fila fali ba leitura klean liu. Lee la’ós kona-ba durasaun, maibé kualidade ligasaun entre ita-boot nia hanoin no testu.
- Liga livru nia konteúdu ba esperiénsia pesoál sira
Livru ida sei nunka sente signifikativu se ida-ne’e iha de’it ita-boot nia ulun. Koko husu ba ita-nia an, “Esperiénsia saida maka ha’u hetan ne’ebé hanesan ho ida-ne’e?” Bainhira lee livru ida kona-ba estoisizmu, porezemplu, liga ida-ne’e ba tempu ida ne’ebé ita-boot aprende atu kontrola ita-boot nia emosaun sira. Ho maneira ida-ne’e, leitura sei sente relevante no ladún bosan.
Ita la presiza sai filózofu atu komprende livru filozofia ida. Liga de’it ideia boot sira ba esperiénsia ki’ik sira moris nian loroloron nian: hirus, deziluzaun, ansiedade, ka ksolok. Husi ne’ebá, lee sai atividade ezistensiál ida, la’ós intelektuál de’it.
- Troka objetivu sira leitura nian ho ritmu leitura nian
Ema barak liu sai baruk tanba sira trata lee hanesan kompetisaun ida. Sira sura númeru livru sira-nian, la’ós kualidade sira-nia komprensaun nian. Maibé, ritmu lee nian importante liu duké velosidade. Lee pájina lima ho konxiénsia di’ak liu duké pájina lima-nulu lahó komprende buat ida.
Hatur ritmu ida ne’ebé maka tuir ita-boot nia konfortu. Porezemplu, kapítulu ida kada dadeer ho kafé, ka pájina sanulu molok toba. Bainhira lee sai hanesan rutina ne’ebé kmaan, la’ós dezafiu boot, baruk lakon neineik.
- Halo leitura sai diálogu ida, la’ós monólogu ida
Livru sira la’ós atu adora, maibé atu ko’alia ho sira. Husu ba testu, “Ida-ne’e loos ka lae?” ka “Tanba saida maka hakerek-na’in hanoin hanesan ne’e?” Hodi husu pergunta sira, ita la’ós de’it lee, maibé mós hanoin. Ida-ne’e maka halo leitura sente moris, tanba iha interasaun entre livru nia konteúdu no ita-nia hanoin rasik.
Porezemplu, bainhira lee Yuval Noah Harari nia Sapiens, keta simu de’it faktu istóriku sira, maibé reflete kona-ba oinsá ideia sira-ne’e iha relasaun ho ita-nia moris modernu. Lee ho maneira ida-ne’e halo pájina ida-idak sente hanesan debate ki’ik ida ne’ebé moris iha ita-nia ulun.
Ikusmai, lee sei la sai baruk se ita hatene oinsá atu halo ida-ne’e sai parte ida husi moris, la’ós hanesan eskapamentu ida husi ida-ne’e. Tanba livru sira ne’ebé ita gosta duni la’ós sira ne’ebé ita remata lalais, maibé sira ne’ebé ita hanoin-hetan kleur liutiha.
Tuir Ita-boot hanoin ne’e katak lee iha era dijitál ladún atrativu duké mídia sosiál, ka ita seidauk aprende oinsá atu gosta duni livru sira? Husik ita-boot nia hanoin sira iha komentáriu sira no fahe artigu ida-ne’e atu nune’e ema barak liután bele monu fali ba domin ho leitura.
Fonte: Varios Medsos
By prof. EdoSantos’25
