Sai hanesan tradisaun anuál ona katak, molok hala’o EZAMNAS (Ezame Nasionál), finalista sira sempre reza hamutuk, hodi husu tulun ba Espíritu Santu nia orientasaun atu fó naroman ba sira-nia fuan no neon bainhira sira estuda, hodi fó kbiit ba sira atu hasoru ezame nasionál ho kalma no susesu. Ezame Nasionál (EBTA-EBTANAS) tinan ida-ne’e sei hala’o iha loron 14-21 Outubru 2024.
Tradisaun novena ida ne’e waihira ha’u sei hanorin iha Postu Iliomar, hanorin iha Eskola Secundaria João Paulo II Iliomar. Iha tempu ne’ebá, ami sei iha testu lian Indonézia, maibé orasaun sira iha kultura katólika ne’e hotu ho lian Tetun, nune’e ha’u koko atu tradús ba lian Tetun, atu nune’e bele reza hamutuk ho estudante finalista sira ba susesu iha ezame nasionál. No rezultadu sira maka surpresa: sira ne’ebé maka hetan ona rótulu tenke sai reprovadu ida, ikus mai sira tama fali iha top ten iha ezame nasionál. No dalaruma, se sira reza ho devosaun maka’as, klase tomak sei aprovadu 100% iha loron ne’ebé maka fó sai rezultadu ezame nian.
Ho rezultadu ne’ebé hatudu iha leten, bainhira ha’u fila fali ba hanorin iha Escola Secundária Geral Lere Anan Timur (ESG LAT), ha’u reativa fali orasaun novena ne’e, no sai susesu, tinan rua tuituir malu, sira hotu liu pursentu atus ida.
Momentu ida ne’e ha’u transfere fali ona ba Escola Secundária Geral Nino Konis Santana (ESG-NKS), nune’e tinan ida ne’e ami hala’o orasaun novena konjunta entre eskola rua ne’e, nomeadamente ESG-NKS no ESG-LAT, iha gruta ka gruta Na’i-Feto da Graça nian iha Laruara, husi loron 5–13 Outubru 2024 iha ne’ebé ami uza ona gruta ne’e dezde 2014 no rezultadu sira laiha dúvida.
Nune’e eskola finalista sira ne’ebé hakarak reza duni hodi husu Maromak nia tulun iha forma espíritu matenek nian, liuhusi Na’i-Feto, atu nune’e bele tulun sira to’o tempu no loron Ezame Nasionál nian bele hetan susesu no la’o ho di’ak, tuir sira-nia esperansa.
Orasaun novena ida ne’e nu’udar orasaun ida ne’ebé efetivu liu ba sarani Katólika ne’ebé fiar duni ba Virjen Maria atu buka grasa no tulun iha kualker situasaun susar. Reza ba novena ida-ne’e sei hetan susesu. Orasaun novena iha lian Tetun mak hanesan tuir mai ne’e:
Novena ida-ne’e hanaran Novena Ave Maria Tolu, no reza iha oras hanesan: tuku 6 lokraik. no tuku 8 dadeer, tuku 12 meiudia no meia-noite. Entaun, ita bele hili tempu naran deʼit neʼebé diʼak liu ba ita. Maibé, iha asuntu importante tebes, hanesan reza ba ema moras sira, ka problema kompleksu sira seluk, ita bele reza loron ida dala tolu, iha oras sira ne’ebé espesifika iha leten, durante loron neen tuituir malu ho konfiansa tomak iha Maromak nia grasa liuhusi Na’i-Feto. Ita sei simu rezultadu estraordináriu sira, ne’ebé kumpre ka liu ita-nia espetativa sira.
Hein katak, ho esplikasaun badak ida ne’e, sira ne’ebé pratika “Novena Ave Maria Dala Tolu” bele reza bainhira sira iha susar, moras, nst, no simplesmente konfia sira nia orasaun ba Na’i-Feto liuhusi novena ida-ne’e, no sira sei la iha dúvida atu haree rezultadu sira ne’ebé halo ema hakfodak. Tanba tuir D. Bosco, “se mak iha devosaun ba Na’i-Feto sei haree saida mak milagre”.
By prof. E. Santos’24
